Các dấu hiệu thang máy cần sửa chữa sớm để bảo đảm an toàn vận hành

Các dấu hiệu thang máy cần sửa chữa ngay lập tức bao gồm tiếng kêu ken két từ giếng thang, cabin rung lắc mạnh, dừng lệch sàn quá 10 mm, cửa đóng mở bất thường, bảng điều khiển báo mã lỗi và hệ thống cứu hộ ngừng hoạt động. Khi thiết bị xuất hiện từ một đến hai biểu hiện trên, các linh kiện cơ khí hoặc bo mạch điện tử bên trong đã bị hao mòn vượt ngưỡng an toàn. Chủ đầu tư và ban quản lý tòa nhà cần nắm rõ các triệu chứng kỹ thuật dưới đây để ngắt nguồn điện kịp thời, tránh dẫn đến tai nạn rơi tự do hoặc kẹt người trong cabin.

Những dấu hiệu thang máy cần sửa chữa khẩn cấp về cơ khí và vận hành

Các dấu hiệu hư hỏng cơ khí thường biểu hiện trực tiếp qua âm thanh lạ, độ rung lắc của cabin, sai số khi dừng tầng và sự suy giảm tốc độ di chuyển. Những triệu chứng này phản ánh sự xuống cấp của các bộ phận chịu lực chính như máy kéo, cáp tải, phanh cơ và ray dẫn hướng. Bạn cần theo dõi sát sao bốn biểu hiện vận hành cụ thể dưới đây để đánh giá đúng tình trạng thiết bị.

Thang máy phát ra tiếng kêu ken két hoặc tiếng rít bất thường

Tiếng kêu ken két, tiếng lạch cạch hoặc tiếng rít kim loại phát ra từ hố thang là dấu hiệu cảnh báo các chi tiết cơ khí đang bị ma sát khô hoặc va đập mạnh. Một chiếc thang máy tiêu chuẩn vận hành ổn định chỉ có độ ồn tối đa từ 50 dB đến 60 dB. Âm thanh vượt ngưỡng 65 dB chứng tỏ guốc trượt đã mòn vẹt, ray dẫn hướng bị khô dầu bôi trơn, bạc đạn puly bị vỡ hoặc quạt làm mát của động cơ máy kéo bị gãy cánh.

Bạn nên yêu cầu kỹ thuật viên kiểm tra ngay khe hở giữa guốc trượt và ray dẫn hướng nếu tiếng kêu xuất hiện dồn dập mỗi khi cabin tăng tốc hoặc giảm tốc. Việc để các chi tiết kim loại ma sát trực tiếp trong thời gian dài sẽ làm biến dạng trục puly, gây đứt cáp tải và làm cháy cuộn dây động cơ.

Cabin thang máy rung lắc mạnh và giật cục khi di chuyển

Cabin thang máy bị rung lắc ngang hoặc giật cục theo phương thẳng đứng xảy ra khi hệ thống truyền động và đối trọng mất cân bằng. Độ rung tiêu chuẩn của cabin khi di chuyển không được vượt quá 15 gal đến 20 gal theo phương ngang và phương dọc. Hiện tượng rung giật mạnh thường bắt nguồn từ ba nguyên nhân kỹ thuật: cáp tải có độ căng không đều nhau, mối nối giữa các đoạn ray dẫn hướng bị lệch quá 0.5 mm, hoặc cao su giảm chấn dưới đáy khung cabin đã bị lão hóa cứng.

Sự cố giật cục khi thang bắt đầu khởi động hoặc chuẩn bị dừng lại còn liên quan trực tiếp đến má phanh từ của máy kéo bị mòn không đều. Tình trạng này kéo dài không chỉ gây tâm lý hoảng loạn cho hành khách mà còn làm lỏng các bu lông liên kết khung cơ khí, đe dọa trực tiếp đến an toàn vận hành.

Thang máy dừng lệch tầng quá mức quy chuẩn cho phép

Thang máy dừng lệch tầng là hiện tượng mặt sàn cabin cao hơn hoặc thấp hơn mặt sàn tầng sảnh sau khi thang đã dừng hẳn và mở cửa. Theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn thang máy, độ sai lệch dừng tầng chỉ được phép dao động trong khoảng cộng trừ 10 mm đối với thang máy điện thông thường. Khoảng cách chênh lệch vượt quá 15 mm đến 30 mm tạo ra gờ vấp nguy hiểm, dễ khiến người già, trẻ nhỏ và người di chuyển bằng xe lăn bị vấp ngã khi bước ra vào.

Nguyên nhân chính gây dừng lệch tầng bao gồm cảm biến từ xác định vị trí tầng bị bám bụi bẩn, bộ đếm xung tốc độ gắn trên động cơ bị lỗi tín hiệu, hoặc má phanh cơ khí bị trượt do dính dầu mỡ. Ngoài ra, cáp tải bị giãn dài vượt mức giới hạn sau từ 3 năm đến 5 năm hoạt động liên tục cũng làm sai lệch thông số hành trình được cài đặt trong biến tần.

Tốc độ di chuyển của cabin chậm hơn thông số thiết kế

Tốc độ di chuyển của cabin bị suy giảm hoặc thay đổi thất thường là biểu hiện của hệ thống biến tần điều khiển tốc độ và máy kéo đang bị suy hao công suất. Nếu một thang máy gia đình có tốc độ thiết kế là 60 mét mỗi phút (tương đương 1 mét mỗi giây) nhưng mất hơn 10 giây để đi qua một tầng cao 3.5 mét, hệ thống truyền động đang gặp trục trặc.

Sự suy giảm tốc độ này thường xuất phát từ việc nguồn điện ba pha cung cấp cho tòa nhà bị sụt áp quá 10%, tụ điện bên trong biến tần bị khô, hoặc rãnh puly máy kéo đã mòn sâu khiến cáp tải bị trượt khi kéo cabin. Khi phát hiện các biểu hiện bất thường về cơ khí kể trên, chủ công trình cần liên hệ ngay dịch vụ sửa chữa thang máy (/sua-chua-thang-may/) chuyên nghiệp để đo đạc lại thông số kỹ thuật và khắc phục triệt để trước khi thiết bị ngừng hoạt động hoàn toàn.

Các biểu hiện hư hỏng ở hệ thống cửa và bảng điều khiển

Những trục trặc ở hệ thống cửa tầng và bảng điều khiển thường xuất hiện dưới dạng kẹt rãnh trượt, liệt nút bấm, mất tín hiệu hiển thị hoặc hỏng bộ lưu điện. Theo thống kê từ các đơn vị kỹ thuật tại Việt Nam, hơn 60% các vụ kẹt thang máy có nguyên nhân trực tiếp từ hệ thống khóa liên động cửa và bo mạch điều khiển tín hiệu. Việc nhận diện sớm bốn triệu chứng điện tử dưới đây sẽ giúp bạn ngăn chặn tình trạng hành khách bị nhốt bên trong cabin.

Cửa thang máy đóng mở liên tục hoặc bị kẹt cứng

Cửa thang máy không thể đóng kín, tự động nhả ra liên tục hoặc phát ra tiếng va đập mạnh khi khép lại là dấu hiệu hỏng hóc ở bộ truyền động đầu cửa và thanh cảm biến an toàn. Hiện tượng cửa đóng vào khoảng 50% hành trình rồi tự mở ngược ra thường do thanh cảm biến hồng ngoại dọc hai bên mép cửa bị đứt dây tín hiệu, bám mạng nhện hoặc lệch góc chiếu.

Trong trường hợp cửa bị kẹt cứng hoặc đóng mở nặng nề, rãnh trượt dưới ngưỡng cửa có thể đã bị kẹt dị vật như sỏi đá, chìa khóa, ốc vít, hoặc bánh xe treo cửa đã bị vỡ vòng bi. Đặc biệt, nếu tiếp điểm khóa liên động an toàn của cửa tầng bị oxy hóa hoặc lệch vị trí tiếp xúc, mạch an toàn sẽ bị ngắt đột ngột khiến thang máy dừng khẩn cấp ngay giữa các tầng.

Nút bấm bảng điều khiển liệt cảm ứng và màn hình báo mã lỗi

Nút bấm gọi tầng không sáng đèn khi tác động lực hoặc màn hình hiển thị các ký tự chữ và số nhấp nháy liên tục là dấu hiệu bo mạch điều khiển đã phát sinh lỗi phần cứng. Người dùng phải ấn mạnh từ 3 lần đến 5 lần nút mới nhận lệnh chứng tỏ lò xo đàn hồi bên dưới đã gãy, điểm tiếp xúc vi mạch bị ẩm mốc hoặc đứt dây cáp truyền tín hiệu trong bảng điều khiển cabin.

Bên cạnh đó, màn hình hiển thị tầng chuyển sang báo các mã ký tự như E2, E5, E10, F01, hoặc Er30 thay vì số tầng thông thường là cảnh báo trực tiếp từ bộ vi xử lý trung tâm. Mỗi mã ký tự này đại diện cho một sự cố cụ thể như lỗi mất pha điện, lỗi quá dòng biến tần, lỗi hở mạch an toàn hoặc lỗi giao tiếp dữ liệu. Bạn có thể tra cứu chi tiết ý nghĩa của từng mã cảnh báo này trong danh mục các lỗi thường gặp của thang máy (/su-co-thang-may/) để nắm rõ nguyên nhân sơ bộ trước khi bàn giao thông tin cho kỹ thuật viên.

Đèn chiếu sáng chập chờn và quạt thông gió ngừng hoạt động

Đèn trần cabin nhấp nháy liên tục, tối mờ hoặc quạt thông gió ngừng quay khiến không khí bên trong ngột ngạt là biểu hiện của sự cố nguồn điện hạ áp trong cabin. Hệ thống chiếu sáng và quạt thông gió thường sử dụng nguồn điện một chiều 12V hoặc 24V hoặc nguồn xoay chiều 220V cấp từ tủ điện chính thông qua dây cáp dẹt di động dọc hố thang.

Khi cáp dẹt di động bị gãy ngầm lõi đồng do uốn cong hàng chục nghìn lần theo hành trình lên xuống, dòng điện cấp cho cabin sẽ bị chập chờn. Ngoài ra, bộ nguồn chuyển đổi điện áp đặt trên nóc cabin bị cháy tụ lọc hoặc quạt thông gió bị kẹt bạc đạn do tích tụ bụi bẩn lâu ngày cũng làm ngưng trệ khả năng lưu thông không khí, gây nguy cơ thiếu oxy nếu chẳng may xảy ra sự cố kẹt thang.

Hệ thống cứu hộ tự động không kích hoạt khi mất điện

Hệ thống cứu hộ tự động không đưa cabin về tầng gần nhất và không mở cửa khi tòa nhà mất điện đột ngột là dấu hiệu bộ tích điện dự phòng đã bị hỏng hoàn toàn. Theo quy định an toàn, khi mất nguồn điện lưới chính, bộ cứu hộ tự động phải kích hoạt trong vòng 3 giây đến 5 giây để cung cấp nguồn điện dự phòng từ ắc quy hoặc bộ lưu điện, giúp đưa cabin về bằng tầng gần nhất và mở cửa cho hành khách thoát ra ngoài.

Nếu đèn khẩn cấp trong cabin không sáng và thang đứng im giữa các tầng khi cúp điện, bình ắc quy dự phòng bên trong tủ điện đã bị chai phồng, cạn dung dịch axit hoặc hỏng bo mạch sạc tự động. Bình ắc quy thang máy thường có tuổi thọ thực tế từ 18 tháng đến 24 tháng, cần được đo kiểm dung lượng xả tải định kỳ để tránh tình trạng mất khả năng cứu hộ vào đúng thời điểm khẩn cấp.

Người dùng cần xử lý thế nào khi phát hiện thang máy gặp sự cố?

Khi phát hiện thang máy có dấu hiệu bất thường, người sử dụng và người quản lý cần bình tĩnh giữ nguyên vị trí an toàn, sử dụng hệ thống liên lạc nội bộ và ngắt nguồn điện vận hành để chờ kỹ thuật viên chuyên môn. Tuyệt đối không tự ý cạy cửa hoặc can thiệp vào tủ điện nếu không có nghiệp vụ kỹ thuật thang máy. Quy trình xử lý chuẩn được sắp xếp theo thứ tự ưu tiên về mức độ an toàn như sau:

• Ấn nút mở cửa và giữ bình tĩnh nếu đang ở trong cabin: Khi cảm thấy thang rung lắc mạnh hoặc nghe tiếng kêu lạ, bạn hãy ấn ngay nút mở cửa hoặc nút chọn tầng gần nhất để rời khỏi cabin. Nếu thang bị kẹt dừng hẳn, hãy bấm nút chuông báo động và sử dụng điện thoại nội bộ để liên hệ với bộ phận trực ban bên ngoài.
• Không tự ý cạy cửa cabin hoặc trèo ra qua nóc thang: Hành khách bị kẹt bên trong tuyệt đối không dùng tay hoặc vật cứng cạy cửa thang máy. Việc cố thoát ra ngoài khi cabin đang dừng lơ lửng giữa hai tầng có nguy cơ cao dẫn đến tai nạn rơi xuống giếng thang hoặc bị cabin trôi đột ngột gây kẹp người.
• Đặt biển cảnh báo và ngắt cầu dao điện nếu là người quản lý: Ngay khi đưa được hành khách ra ngoài hoặc phát hiện thang có dấu hiệu hỏng hóc từ bên ngoài, ban quản lý cần treo biển “Thang máy đang bảo dưỡng” ở tất cả các cửa tầng. Chỉ thực hiện ngắt cầu dao điện tổng của thang máy sau khi đã xác nhận 100% không còn người bên trong cabin.
• Ghi nhận hiện tượng và gọi đơn vị kỹ thuật chuyên nghiệp: Người quản lý cần ghi chép lại chính xác mã lỗi hiển thị trên màn hình, vị trí tầng xảy ra sự cố và mô tả âm thanh bất thường để cung cấp cho đội ngũ kỹ thuật đến kiểm tra.

Bảng tổng hợp mức độ nguy hiểm và chi phí kiểm tra các lỗi thang máy

Chi phí kiểm tra và khắc phục sự cố thang máy tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay dao động từ 300.000 VNĐ đến hơn 5.000.000 VNĐ tùy thuộc vào mức độ hư hỏng của từng cụm linh kiện và tải trọng thang. Dưới đây là bảng phân loại mức độ rủi ro kỹ thuật và mức phí xử lý tham khảo đối với các dấu hiệu hư hỏng phổ biến trên thị trường:

Dấu hiệu nhận biết thực tế	Bộ phận nghi ngờ hư hỏng	Mức độ nguy hiểm	Khuyến nghị hành động	Chi phí xử lý tham khảo (VNĐ)
Tiếng kêu ken két, rít mạnh trong hố thang	Guốc trượt, ray dẫn hướng, bạc đạn puly, quạt động cơ	Cao	Ngừng vận hành, kiểm tra khe hở cơ khí và bôi trơn ngay	500.000 – 2.500.000
Cabin rung lắc ngang và giật cục khi dừng	Cáp tải chùng, má phanh từ mòn, cao su giảm chấn lão hóa	Rất cao	Đóng thang ngay lập tức, cân chỉnh lực căng cáp và phanh	800.000 – 4.500.000
Dừng lệch sàn tầng trên 15 mm	Cảm biến từ nhận tầng, bộ đếm xung tốc độ, trượt cáp	Cao	Cảnh báo người dùng, hiệu chỉnh lại cảm biến và biến tần	400.000 – 2.000.000
Cửa đóng mở liên tục hoặc không khép kín	Cảm biến hồng ngoại cửa, bánh xe treo cửa, khóa liên động	Trung bình – Cao	Vệ sinh rãnh trượt cửa, thay thế cảm biến hoặc tiếp điểm khóa	350.000 – 1.800.000
Liệt nút bấm, màn hình nhấp nháy mã lỗi	Bo mạch điều khiển gọi tầng, vi xử lý trung tâm, biến tần	Trung bình	Kiểm tra dây tín hiệu, thay nút bấm hoặc sửa chữa bo mạch	300.000 – 3.500.000
Mất điện nhưng thang không tự về bằng tầng	Bình ắc quy dự phòng, bo mạch sạc bộ cứu hộ tự động	Rất cao	Thay mới cặp bình ắc quy chuyên dụng hoặc sửa bo sạc	1.200.000 – 3.800.000

Làm sao để hạn chế tối đa hư hỏng nặng cho thang máy?

Giải pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa các sự cố nghiêm trọng và kéo dài tuổi thọ thang máy là tuân thủ nghiêm ngặt lịch kiểm tra kỹ thuật định kỳ từ 1 tháng đến 3 tháng một lần kết hợp với việc sử dụng đúng tải trọng thiết kế. Một chiếc thang máy được chăm sóc đúng quy chuẩn kỹ thuật có thể vận hành bền bỉ từ 15 năm đến 20 năm mà không cần đại tu máy kéo hay thay mới tủ điện điều khiển.

Trong quá trình sử dụng hàng ngày, người dùng cần giữ vệ sinh khu vực rãnh trượt cửa tầng, không dùng vật cản giữ cửa quá lâu và tránh để nước tràn vào hố thang khi lau dọn sàn nhà. Đối với phòng máy và hố pít, chủ nhà cần duy trì nhiệt độ phòng máy luôn dưới 35 độ C, đảm bảo khô ráo và chống thấm nước triệt để nhằm bảo vệ các bo mạch điện tử khỏi nguy cơ chập cháy do độ ẩm cao.

Bên cạnh ý thức sử dụng của hành khách, việc ký hợp đồng sửa chữa thang máy  định kỳ với đơn vị giàu kinh nghiệm sẽ giúp phát hiện sớm các linh kiện bị hao mòn tự nhiên như dầu hộp số, má phanh, cáp tải và ắc quy cứu hộ. Kỹ thuật viên sẽ tiến hành đo đạc thông số dòng điện, tra dầu ray dẫn hướng, siết chặt các ốc vít cơ khí và vệ sinh toàn bộ cảm biến trong mỗi kỳ kiểm tra, giúp chủ đầu tư tiết kiệm đến 40% chi phí so với việc chờ thang hỏng nặng mới gọi thợ sửa chữa.

Kết luận

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu thang máy cần sửa chữa đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ an toàn tính mạng cho người sử dụng và giữ gìn giá trị tài sản của tòa nhà. Bất kỳ biểu hiện nhỏ nào từ tiếng động lạ trong hố thang, độ rung nhẹ của sàn cabin cho đến việc cửa đóng mở chậm trễ đều là tín hiệu cảnh báo hệ thống cơ điện cần được kiểm tra chuyên sâu. Bạn hãy chủ động theo dõi trạng thái vận hành của thiết bị mỗi ngày và tuyệt đối không cố sử dụng khi thang máy đã phát sinh các triệu chứng bất thường.

Nếu thiết bị tại gia đình hoặc tòa nhà của bạn đang gặp phải một trong những dấu hiệu trên tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, hãy liên hệ ngay với Thang Máy Nhân Phát để được đội ngũ kỹ sư có mặt tận nơi khảo sát và khắc phục nhanh chóng trong vòng 30 đến 60 phút. Ngoài ra, bạn có thể tham khảo thêm các bài viết hướng dẫn kỹ thuật chi tiết tại chuyên mục Sự cố & lỗi thang máy trên website của chúng tôi để trang bị thêm kiến thức vận hành thang máy an toàn và hiệu quả nhất.